کلوگری

نقد و بررسی پری خانه ی تاریک/محمد لوطیج

زری شاه حسینی — Fri, 06 Apr 2012 18:28:20 GMT

نقاشی مونا دلاوری

الهه ای در فاریاب

نقد و بررسی پری خانه ی تاریک( مجموعه شعر)/

زری شاه حسینی/ نشر فراگاه

* محمد لوطیج

چاپ شده در ماهنامه تخصصی شعر کندو

http://www.kanduu.net/article640.html

این روزها کمتر کتاب شعری به دستمان می رسد که محرکی برای نوشتن در آن تعبیه شده باشد. تنها انگشت شماری از کتاب های منتشر شده از چنین خاصیتی برخوردارند. پری خانه تاریکِ زری شاه حسینی، با همه ی کاستی های احتمالی اش، به خوبی توانسته از شبیه نویسی های رایج برکنار بماند و اگر تنها حسن مجموعه همین باشد، البته که چیز کمی نیست. اما آن چه که مرا به نوشتن درباره ی پری خانه ی تاریک ترغیب کرده، تلاش شاه حسینی برای ساختن دنیای ویژه ای است که او را از انبوه نویسی و بازنونویسی شعر رایج محفوظ می دارد.

شاید اگر شاه حسینی به دوباره نویسی شعر رایج می پرداخت، مجموعه ای شسته رفته تر، با شلختگی های کمتری را پیشِ روی خواندن می گذاشت. مهم تر آن که با مخاطب دوره ای شعر که طی دو دهه ی اخیر تربیت(!) شده، راحت تر ارتباط می گرفت. اما او برای فرار از صف سیاهی لشکر شعر، از اول شروع می کند تا دنیای ویژه ی خود را بیافریند و طبیعی است که در این پروسه شعر بد هم بنویسد.

فارغ از نگاه ارزشداورانه، در خوانش اول دو مولفه ی شعری با برجستگی در ذهن مخاطب رسوب می کند: بیشتر شعرها بر بیان روایی( در تقابل توصیف) بنا شده و کمتر شاهد نگارش توصیفی هستیم. همچنین در تقابل ایجاز، شاه حسینی معمولا جانب نگارش ایضاحی را می گیرد. چند شعر خوب در این مجموعه هست که از جرقه و لحظه های شاعرانه فراتر رفته، به شعر بدل می شود. شعرهایی چون زری، الهه ای در فاریاب، تداعی آزاد و... می توانند زیر همین مبحث قرار گیرند، جایی که ضمن رسوب جنس و جغرافیای شاعر، چیز تازه ای به جهان ما می افزایند:

...اگر بگویم دست های تو

الان کجاست

آب قطع می شود...

...من- دستگاهی که صرفا یک سیم اصلی دارد و دیگر هیچ

سری که بی پا راه می رود

یا هر یک از پاهاش

در جایی

بی سر و سایه

قطعه قطعه می شود

عظمت چندش آور الهه ای

که سرش در شرق

و پایش در فاریاب است.(صص61-63)

...و من فکر کردم

حالا که پدر این قدر پیر شده

که مرا می کُشد؟...(ص10)

پنهان نکنم که در خوانش چند باره هم ضرورت حضور شعر "نا سلامتی" را درنیافتم، همچنان که شعر "بیمارستان قشنگ" در بازنونویسی های بعدی می توانست شعر خوبی باشد و چرا پنهان کنم که "خون سفید" شروع خوبی دارد اما این درخشندگی تنها چند سطر ادامه دارد:

تو صندلی نیستی

من هم نیستم

پس اول بیا یک صندلی پیدا کنیم

بعدش

من به تو اطمینان می دهم که دولت ما

در دنیا و عقبا

نام تو را فاش نخواهد کرد...(ص12)

"تداعی آزاد" از آن دست شعرهایی است که حول محور عمودی مشخصی حرکت می کند اما در چرخش های معنایی، جرات شکستنِ ساختارِ دایره وار کلاسیک را می یابد. تلاشی برای قصارگویی و برجسته نویسی در کار نیست. شعر در تمام شعر منتشر می شود، ساده تر این که شعر نقطه ی اوج و فرود مشخصی ندارد:

...من اگر ماشین داشتم تو هم داشتی

ماشین من عاشق ماشین تو و

شماره ی ماشین تو را که نمی توانست بخواند

انگار هفشت ده نفر همزمان

درٍ گوشم دارند درٍ گوشی حرف می زنند...(ص71)

شعری پر حرکت و خوش ساخت، که در پاره ای بندها مشکل اصلی شعر شاه حسینی را یدک می کشد: توضیح و روایت. گو این که شاعر بر متن اصلی تحشیه می نویسد؛ یعنی خلاقیت و زیبایی شناسی دریافت مخاطب را تا حد شنونده ی محتاج توضیح تنزل می دهد.

البته که در این مختصر نمی توان همه ی ظرفیت ها و ظرافت های پری خانه تاریک را نشان داد. اما همین قدر اضافه کنم که خواننده ی پیگیر شعر، لابد با امیدواری بسیاری منتظر مجموعه های بعدی شاه حسینی می ماند.

دم گاراژ

زری شاه حسینی — Thu, 08 Mar 2012 12:06:20 GMT

نقاشی: مونا دلاوری

شعر (دم گاراژ) در سایت ادبی دانوش

www.danoush.ir/News/?id=871

دارایی خونه ی نداری گل !

برداشته بودی تا کجا برده

دی خونه ی نداری

مرده از مرده ستان روی گل می کشید لش اش را

که بیاید ساعت رفتن ات که می روی

می میرم به خدا می میرم

آئورت پوکیده ی نه یک زن نه دو زن

از راه بینی ریخته تو صورت پرستار

دی روزگار سیام دی شانس نگوِتیم

گفتم که ترک تریاک کرده ام

پاکی از مصرف نیکوتین

گرد و خاک کرده ام

که گرد مرده پاشیدی به هوشم

و باز لغزیدم سگ پاشیده روی آسفالت

مار سریده یخ زده غروب زمستان

آخی دستته گل ! دستم بده

پایان نامه پخش و پتی

استفراغ نشئه گی صندلی به صندلی

تو توی صحنه ی آخر من بودی

دم گاراژ بودم یارم سوار شد!

به سوی نوشتارِ اقلیت - اسماعیل حسام مقدم

زری شاه حسینی — Sat, 04 Feb 2012 14:22:32 GMT

تاملاتی بر مجموعه شعرهای

”کلوگری” و”پری خانه تاریک” زری شاه حسینی

چاپ شده در مجله الکترونکی عقربه ( شماره چهارم )

http://www.aghrabe.com/archives/997

اول: هزاران سطحِ صاف:

“ادراک کردن یعنی خواندن، خواندنِ پیکربندی های مطلقِ سطح.”

(والتر بنیامین(

همواره از کودکی ام، وقتی در برابر روایت فیلم های به خصوص اکشن قرار می گرفتم،از بزرگترها می پرسیدم که قهرمان مثبت فیلم کدام هست تا من به راحتی وسادگی با او همذات پنداری کنم و در پایان هم با اطمینان از پیروزی و رهاییاو، سرم را راحت بر روی بالشت بگذاشتم و بدون دیدن پایان فیلم، بخوابیدم. چه بسا این خاطره ای از برخورد کودکی همه ی ما با روایت های سرراست ودوگانه ی شخصیت های خوبه/بده باشد. آرامش و اطمینان از نتیجه و پایان درزندگی روزمره امان، زیبایی شناسی و هستی امان را آنگونه پرورش داد تاهمواره قهرمانانِ مردِ روایت ها چنان لنگ اندازی کنند که دیگر جایی برایادراک دیگری در هستی امان نباشد. از رنه مگریت؛ نقاش فرانسوی درباب یکی ازآثارش می پرسند که “عمق این اثر به کجا ره می برد؟!” و او در پاسخ می گویدکه “عمق این اثر به پارچه ی بوم و دیوار پشت بوم ره می برد! چیز دیگرینیست.” مگریت مخاطبینی که ذهن شان درگیر این پرسش شده که این خطوط؛ روایتگرچه چیزی هستند، را درون هزاران سطح صاف رها می کند تا سرگردان مفاهیمیشوند که همین جاست و نباید به دنبال آنها در آسمان ها یا زیرزمین ها گشت تابتوان در برخورد با متن به ژوئی سانسی (لذتی همراه با درد) دست یافت کهخود را در کرانه های متعارف بوده گی محدود نسازد. از همین روست که هموارهمتن (منظور به طور اعم متن های تصویری، نوشتاری، شنیداری،… هست) برای فراراز این احساس پارودیک ژوئی سانس، مفسر خود را می جوید تا همچون معلم هایمدارس، شعرها را معنا کنند و دانش آموزان را از به دام افتادن در لذت/دردادراک، نجات بخشند. در تفسیر متن های کلاسیک و کلاسه بندی شده چه بسا میتوان مسخِ آوازِ سیرن ها و نگاه خیره ی مدوسا شد و تن به پاسخ و عکس العملداد، اما در مقابل این مسخ شدگی تفکر دو- لته ای(باینری)، متنی نیز هست کهبه زعم بنیامین – دلوز، چنان به شکلی ریزوم وار در سطح گسترده شده و بهفلاتِ پهناورِ ادراکِ خویش وسعت بخشیده، که ازهمین رهگذر ادراکش نیز بهشکلی از جنون درآمده؛ ناسازگار با اجتماع و روال های متعارف طبقه بندی شدن. و این همان امر تروماتیکی هست که درباب متن “کلوگری” و “پری خانه یتاریک”، من در مقاله ی “شعر به مثابه تروما” (منتشرشده در سایت ادبیات واندیشه ی دانوش) صورتبندی کرده ام، ازهمین رو امری که تروماست، چگونه میشود نامی برآن و فرمولی برای آن درنظر گرفت. پاسخ مگریت به مخاطبانش، دقیقنهمچون سکوت اولیس است درمقابل آواز سیرن ها. در مقابلِ متنی که همچونترومایی در زبانِ متعارف به ادراکِ جنون مند رسیده، چگونه می توان نظمنمادین را محفوظ داشت و به تفسیرش نشست. آری می شود همچون تمام نظریهپردازان (وچه جالب که همگی مرد هستند! همچون خود من!!) به تفسیرِ متنِتروماتیکِ زنانه ای نشست که چنان در سطح، گسترده شده است که نمی توان آن رادر قالبِ نظریه ای متعارف و فرموله شده فروکاست، حتا اگر آن نظریه مثلننظریه ی شعرِ پریشان، پست مدرن، متفاوط و یا همه ی اینها باشد. مسئلهوسیعتر از این حرفهاست که بتوان با اغماض مردسالارانه ای جمع اش کرد و درونفرمولی تقلیل اش داد و آنگاه از روی آن کتاب های تمرین و حل مساله بیرونداد. متن های “کلوگری” و “پری خانه ی تاریک”؛ نیز درون این تروما، صورتیکاملن ضد- ژانر به خود گرفته اند. اینجاست که دیگر نمی توان همچون نظامارباب/بنده هگلی، متن به مثابه بنده ای، مفسر خود را چونان اربابی ندا دردهد تا او را معنا کند و باز مورد پرسش واقع شود و مجددن معنا کند و معناکند و در دام افسون سیرن ها طلسم شود.

دوم: آونگِ جنون- تامل

“… خون یخ زده ام / هرشب از فریزر بیرون می کشی ام / خون یخ زده ام / دراکولای قشنگ! / با رفتار قشنگ! / زایشگاه قشنگ! / آزمایشگاه قشنگ! / هرچیز سفید قشنگ! / زشتی هزینه ی سنگینی ست / که رویاروی تو / رویایم / پرداخته، بپرداز! …” (زری شاه حسینی، مجموعه پری خانه ی تاریک، ۲۶)*

تروماییکه در زبانِ این دو مجموعه شعر زری شاه حسینی شکل گرفته، و آن هم درنوشتاری برای اقلیت؛ خود پروسه ای را طی کرده است، راهی از انقلاب تااصلاح، از پراگماتیسم تا ایده آلیسم، از روشنخانه ی جنون تا تاریکخانه یخون، از خیابان تا زندان و… روایت رخ دادن این تروما که خود شکلی تروماتیکندارد، از پیرنگی حکایت دارد که زبان شاعر را از جنون مندی “کلوگری” وپراتیک موجود در این فضا به تاریکخانه ای رهنمون می شود که می تواند هم بهمعنای رام شده گی زبان تروماتیک اش باشد و هم به معنای رفتن یه “پری خانه یتاریکِ” ناخودآگاه؛ آنچنان که زیگموندفروید از تاریکخانه ی ناخودآگاه میگوید و ژاک لاکان از ناخودآگاهی می گوید که همچون زبان؛ مسطح است و گسترده. تاریکخانه ی ناخودآگاه زنِ ایرانی، که در نظمِ نمادینِ فالیکی گرفتار آمدهکه تنها راه رهایی اش را چه بسا نه در رفتار تروماتیک و مجنون وار خود،بلکه در بازاندیشی در زبان و ساحتِ نمادینِ مسلط بر تاریکخانه اش می یابد. هرچند که از سیمپتوم های (نشانه های گرفتاری) بازاندیشی، می تواند محافظهکاری و دچار نظم نمادین شده گی باشد، اما زبانی که زبان اقلیت است وبازنگری در خود را با جهیدن خون همواره کرده، همچنان سوخت- باری از ادراککلوگرانه را در تاریکخانه اش به همراه دارد. روایت این تروما همچنین میتواند روایتی از افسون زدگی کلوگرانه ای باشد که در پری خانه اش او را درزنجیرهای مردانه ی افسون زدا، دربند کرده باشند تا زخم های خونابه گرفته اشرا بر زبان آورد. شرح عفونت و جراحت در زبانی که همواره به سمت زدودنپلشتی ها و برق انداختن چیزها بوده است، دقیقن همان صورتبندی زبان اقلیتیهست که در مقابل هژمونی نظم نمادین مسلط، قد علم می کند و دست به مبارزه ایخونین و مهلک می زند که نخستین ضربه هایی که به آن می تواند وارد شود ازهمان جایی ست که نقطه قوتش بوده است؛ یعنی زبان. زبانی که سوژه ی سخنگویاقلیت را به پیش می برد، حالا، خود می تواند مبدل به زبان طبقه بندی شده ایبشود که اربابان سخن و تفسیر او را به برده گی کشیده اند و ازهمین رو سوژهی اقلیت را از دیگربوده گی درمی آورند و تبدیل به آشنا و قهرمان همان فیلمهایی می کنند که من در کودکی با آنها همذات پنداری می کردم. در این حکایت،سوژه ی خونین و مهلک اقلیت به چیزی دم دستی و آشنا مبدل می شود و دیگرخیال مخاطبان راحت خواهد شد، دیگر معما و مساله ای برای حل وجود ندارد و بهدایره اطلاعات عمومی اش، چیزی هم افزوده شده است. اما روایتی که از “کلوگری“ آغاز شده و خونی هم که بردیوارها جهیده شده، را آیا می شود در “پری خانه ی تاریک“ نهانکرد؟! جهیدن خونی بر دیوار همچون “سه قطره خونی” ست که پای درخت چکید، ازحافظه به سادگی بیرون نمی رود. این وضعیت آونگی که در روایت من حضور دارد،دقیقن از مواجه شدن با ترومایی ست که در زبان شکل گرفته است، برمی آید. این سوژه ی سخنگوی اقلیت در این آونگ به کجا و به چه ساحتی درخواهد آمد؟پرسشی پیشاروی جنبش بازاندیشانه ی زنان ایرانی که همواره درون اش گرفتارآمده اند و در باب این متن هم با همین پرسش واسازانه روبه رو می شویم کهروایت این زبان اقلیت به کجا خواهد رفت و آیا خون و عفونت خود را درترومایی دیگر بازتولید خواهند کرد و یا به زبانی رام شده و متعارف برایکلاس های نقد ادبی و شعرسرایی مبدل خواهد شد؟!

“سفتنبود به اندازه ی کافی زنجیر / این بود که بیرون زدم به هوای تو / قبل منچندتا حرفه ای تر / فروید و نیچه و چه و چه / مشکل زبان فارسی ست / دیوانهاند بعضی ضمایرش به هم / مثل ضمیر من به تو / …” (زری شاه حسینی، مجموعهکلوگری، ۲۴)

سوم: ادبیات کولی وار

ژیل دلوز در کتاب “به سوی ادبیات اقلیت“ ازنوشتاری می گوید که هرگز خود را زمین گیر نکرده و وجهی کوچنده و از زمینکنده گی را در خود صورت بخشیده، آنچنان که زبان و صورت های زبانی به گونهای کولی وار از حالتی به حالت دیگر و از ساحتی به ساحت دیگر در نوسان اند وچه جالب اینکه با رویکردی روانکاوانه، افراد روان نژند نیز در همین ساحتنوسانی گیر افتاده اند. زیست زبانی از”کلوگری” تا “پری خانه ی تاریک” بهشکلی از کوچندگی و کولی واری(وچه جالب که مجاورت زبانی با واژه کلوگریدارد) خود را صورتبندی کرده اند. در تروما زیستن و دچار ادبیات اقلیت شدن؛هرگز با نظام های آموزشی کلاسه شده امکان پذیر نیست، باید همچون”گرگوارسامسا”ی کافکا و “ولادیمیر/ استراگون” بکت در زمینه و زمانه ای تجربه زیستهداشت که عملن زیستی ازجاکنده و کولی وار را در وجود نویسنده/شاعربیافریند.

*ایننوشتار به دلیل اینکه در کلیت فضای دو دفتر شعر موردنظر به تحلیل مینشیند، اعتقادی به تضمین آوردن از قطعه اشعار نمی بیند و ازهمین رومخاطبانرا به خوانش کامل هردو دفتر فرامی خواند. لذا این قطعه ها کدهایی برایتضمین نخواهند بود.

منابع:

شاه حسینی، زری (۱۳۸۳) کلوگری، تهران: آئینه جنوب.

شاه حسینی، زری (۱۳۸۹) پری خانه ی تاریک، کرج: فراگاه.

بنیامین، والتر (۱۳۸۶) خیابان یک طرفه، ترجمه ی حمید فرازنده، تهران: مرکز.

مهرگان، امید (۱۳۸۹) از چیزهای بی مصرف، تهران: گام نو.

وقفی پور، شهریار (۱۳۸۸) پس از بابل، تهران: مروارید

کیک گوشتی در پری خانه ی تاریک

زری شاه حسینی — Sun, 15 Jan 2012 17:15:39 GMT

ناآگاه

در باغ دانایی

بیدل هوا

حول چرخت می چرخیدم

ناگاه چه گفتی که گفتم :

زبانِ زبان بازی با تو ندارم

در این لخته لخته های فعل و حرکت

با سوراخ هایی که در من

عمیق ترند

با قله هایی که در تو

فراترند

چه پُر می شود این وسط !؟

سرِ دل باز کردم

برای کسی که کسی را با هر کسی

تنها می رود

چه جوجه ی نا بسم اللهی

از تخمی که تخم مرغ نبود

رگه ای از خون اول مانده در دهنم

تا ماهانه ی من

از زبانم

بیرون بریزد

زخمی و دلسوز و آبکی

- سوپ اولیه -

قوطی ها

شعر باز نمی کنند

چه قوطی بعدی

چه قوطی لوبیایی

که از آغوش سحرآمیزت

سبز می شود

تا جبروت اعلی

که قوطی مشکوکی

سر نکشیده زن

به قوطی هایی که سرک کشیده

علم الیقین داشته

برداشت کن حالا

از این قضیه

کشت های لایعقلی که سر می زنند

یا سر می ریزند

در حوضه های آگاهی

از فاصله ی بین انگشتان سفیدت

نکند شما

چقدر دیوانه باشید مردم !

که جوجه

از تخمی که نبود

منتظرید مرغی شود روزی

معلوم شد تو استفراغ مرا ندیده ای

و برش هایی که به ماهیچه هایم

می زند مردی

ماهی های خونی اعماق

با این لب

می روند لبِ دریای خشک

تا سرشان را محکم بزنند به سرِ صخره ای

که لب ندارد

نمی شود حتا

برایش لب درست کرد

بس جان که به لب رسید و

به این لب نرسید

که کوتاه شده ام

دستم به دکمه ی اول تو نمی رسد

که جهان را دوباره از آن جا

باز کنم

و بعد

از لاهوت قرنطینه ای تو

لات و مبهوت

بیرون شوم

گیسویم را بر کلّ کائنات

بپاشم

انگشت تمام جذامیان

از انگشتم

درقوطی لوبیای تو بیفتد

یا در کاسه ی گدایی رهروان منتظر

که عوارض سایه ی ظلمناکم

از این چرخه

که حول تو می چرخد

هزار و هشتصد درجه بچرخد

تا شمع های کیک گوشتی را

فوت کنم

تا مرد ببُرّد

روی قبر دوطبقه ای

تا مرد

به رخ زردی که سیاه ست

نکشد رخ زنش

که مردها

برای رخ این زن می میرند

زن ها از دستِ رخ این زن

می میرند

میّت به پشت خوابیده باشد

یا به پهلو

به فکر تو اینجا خوابیده !

مار نویسنده، در پری خانه ی تاریک

زری شاه حسینی — Wed, 21 Dec 2011 20:28:37 GMT

لق شده گردنم

سوخته سیب دره ی لبام

بوسه ات

جهنم مذابی به حلقم ریخت*

تلخی تو

تلخاب های فرو برنده با فسیل های کودک و زن

تنگ بافیده ای بافت های سرم را

با دست های چربدست نی تیزت نی ریزت

تا نحوست نستعلیق تو بچکد از دیوار

بوی قهوه ی سوخته

بازار شام را بخورد

بخور زردچوبه و دارچین از موهایم

ماری شود پیچان و رقصان و اندوهناک

مار نویسنده ندیده بودی

شرط می بندم استاد

شکسته نستعلیق تو

در شیشه های آجری

مثل فکرهات توی لیقه های پُر پاهای عنکبوتان

ابرها آمده اند توی اتاق خوابت

حتا پا می کنند توی دمپایی ت

خورشیدی که کنارت لمیده ، آسمان خالی

جانوران خوابیده در معده ات

یونس ماهیخوارِ ماهی های دریاهای های های گُلُم ! رُودم !

شُوِ سیاه ، توی سنگِ سیاه

دی والا زَهلم ایره نَهلینم توش !

* سطرهای قرمز رنگ در پری خانه ، تاریک شده.

جنون نوشتن؛ توهم یا واقعیت-فتح‌الله بی‌نیاز

زری شاه حسینی — Fri, 11 Nov 2011 16:49:00 GMT

از سایت والس،ویژه نامه جنون کسب کار من است

http://www.valselit.com/article.aspx?id=2113

جنون نوشتن؛ توهم یا واقعیت

فتح‌الله بی‌نیاز

«اگر نویسنده تمام چیزهایی را که در سر دارد، بنویسد، کاغذ می‌سوزد.»

آلن‌پو

...

برای نوشتن، نمی‌توان عادی بود. باید بسیار حساس بود اما نه سانتی‌مانتالیست. این مهم‌ترین چیزی است که من از نوشتن آموخته‌ام. تکرار می‌کنم: باید خیلی حساس بود و باید هم دید و هم نگاه کرد، اما نه حتما به معنی احساسات گرایی معمول. باید مغز در مراحل مختلف سنی، حتی در کودکی، پرسش‌هایی را برای فرد صاحب قلم آینده مطرح کند که معمولا برای دیگران طرح نمی‌شوند. پوچینی گفته بود هنر نوعی بیماری است و به اعتقاد فروید و پیروانش، نوشتن هنر نوعی «خوددرمانی» است. اما فراتر از این نوعی حرف زدن و فریاد سر دادن است، نوعی سرریز شور و التهاب، هیجان و اضطراب است. همین جمله‌ها به این معنی است که شاعر و نویسنده اگر هم بیمار نباشند، دست کم حالت عادی و روحیه آرامی ندارند. واقعا هم جز این نیست. میل شدید به تنهایی در اوج حضور در میان جمع دوستان، گرایش شدید به لذت بردن از درد، نادیده انگاری شادی معمولی و گرایش تب آلود به اندوه تابناک، لذت بردن از موسیقی‌ای با تم و ملودی مالیخولیایی که موجب رنج عمیق می‌شود (برای نمونه سنفونی شماره 9 گوستاو مالر و راپسودی شماره 5 برامس و شماری از کنسرتوهای ماکس بروخ و ارنست بلوخ و کوارتت مرگ و دختر از شوبرت) خواندن شعری که از فرط درد می‌خواهی یقه خود را چاک دهی و فریاد بزنی و با مشت به زمین، حتی به سر و صورت خود بکوبی- چنین است خصوصیات ابتدایی کسی که می‌نویسد...

ادامه مطلب:http://www.valselit.com/article.aspx?id=2111

شعر (خانم هوایی) در سایت ادبی عقربه

زری شاه حسینی — Sun, 16 Oct 2011 17:09:17 GMT

نقاشی: وحید چمانی

http://www.aghrabe.com/?p=327

توی اتاق گاز

روی صندلی مرگ

مردی که مامور تمام کردن این خانم بود

یک دفعه جوری می شود که با همین خانم

بزند دنده ی هوایی

می بیند از میلیون ها زنی که امکان دارد

از سوراخ تنگ یک سلول

بیایی سری بزنی به هوایشان

هوایی تر این

در هوای یک میلیون سال پیش به این طرف

در هوای این اقلیم

در تخیل پرندگان شکاری بالادست نیز نیامده

عجب کره ی ابر و بادی ست

یک دفعه در آفریقای استان مجاور

روی پوست آناناس های صادراتی شان

جمله ای مارک زده می شود

که این خانم از قضا عاشق زنی

در دیاری دور می شود

که قرار بوده شعرهایش را

روی دیواره های داخلی چاهی در عربستان

منتشر کند

شیطان که لعنتی یکی از کارهایش همین است

که یک غسل بیاندازد گردن جماعتی از این دست

دیدم نشسته کنار تخت

و واضح نبود تابوت بود یا یک تخت دو نفره

و دارد همینطور یک ریز سرخاب و سفیداب می کند

توی آبی که از لحظه ی اروتیک دو افعی باستانی

روئینه می شود

توی اتاق گاز

دارد با لب های دختران یهودیِ سوخته

لب می گیرد از یک ارتشْ مردی

که مامور باز کردن شیر گاز

زنی که مامور باز کردن شیر آب

سوال من این است چرا این همه سرباز

متوجه این امکان از لب های خود نشدند

که این خانم

یکهو تصمیم می گیرد

از لب هایی که سال ها فقط قرمزش می کرد

علیه نظمی شود که یک سرش مرگ

و سر دیگرش باز هم مرگ است

آقا شما چه تان شده روبروی این خانم

که مجازاتش از جهنم کتاب مقدس

سرریز شده

به آتشفشان های نفرینی زمین

این خانم که فقط عاشق لب های زنان خشکی و

دریای دور و نزدیک می شود

یک هواپیمای خصوصی دارد که هر شب

تمام زنان زشت و زیبای زمین و کهکشان های دیگر را

یاس بنفش می ریزد همین خانم !

معرفی پری خانه ی تاریک-مجتبا صولت پور- سایت مرور

زری شاه حسینی — Thu, 29 Sep 2011 15:08:17 GMT

مجتبا صولت پور (سایت مرور)

پری خانه‌ی تاریک

زری شاه‌حسینی

نشر فراگاه، چاپ اول: 1389، 1000 نسخه، 100 صفحه، 2000 تومان.

شاعر جنوبی، زری شاه‌حسینی هفت سال پس از چاپ کتاب قبلی‌اش («کلو گری»، نشر آینه‌ی جنوب) مجموعه شعر تازه‌ای را به دست انتشار سپرده است. این کتاب که «پری خانه‌ی تاریک» نام دارد، در برگیرنده‌ی بیست شعر است. آن‌ها که «کلو گری» را خوانده‌اند، با دنیای غریب و تصاویرِ غیر-ثابت شعرهای شاه‌حسینی آشنا هستند. شاعر در سروده‌های اخیرش نیز ویژگی‌های بارز شعر‌های کتاب قبلی را حفظ کرده و در فکر بسط اندیشه‌هایش بوده است.
هویتِ کتاب مخدوش نه، اما مبهم است. عنصر ابهام، از اساسی‌ترین ویژگی‌های طرزِ نگاه به دنیا، در سروده‌های شاعر است. روایت‌های سروده شده در «پری خانه...» اغلب تعمداً نیمه‌تمام مانده‌اند و حتا گاهی در میانه رها می‌شوند و رها هم باقی می‌مانند. به‌طور کلی، روایت با وجود نقش پُررنگی که در کتاب دارد، اما شعرها بر پایه‌ی آن پیش نمی‌روند (به‌خصوص با توجه به حجم طولانی هر شعر، که لزوم وجود عنصری محرک را واجب می‌کند.) البته برخورد با این وجه، آگاهانه و عموماً غیر-خطی‌ست، که باعث شده شاهدِ تجربه‌های قابل توجهی در دنیای متن باشیم. شاه‌حسینی اما رابطه‌ی نزدیک‌تری با تصویرسازی دارد، و گرچه تصویر‌ در شعرهای او، به معنای واقعی گریزپا و غیر-ثابت‌اند، اما نقش مهم‌تری را بر دوش می‌کشند. در واقع، مهم‌ترین محرک‌های شعر شاه‌حسینی، تصویر و زبان است، و جالب است که ترکیب این دو، منجر به خلق روایت نمی‌گردد و شاعر اغلب شعرهایش را در سرگردانی خلق می‌کند و در سرگردانی هم به اتمام می‌رساند.
درکِ زبانی شاعر، اغلب به تولید سطرهایی کامل منجر شده است، که این کتاب را در بعدِ زبان، به تشخص می‌رساند. به‌خصوص شاعر در مواردی، هوش‌مندی‌های جذابی را به‌کار گرفته است. مثلاً در برخی از شعرها، گاهی اضافه کردن وزن و یا تغییر ناگهانیِ آن در پایان‌بندیِ شعرها، بسیار خوب از آب درآمده. «فرعون نبودم که همراهم / همراهم دفن شود / دَر الان باز می‌شود / امواج را به خواب‌های آگاهت می‌فرستم / بیا همین‌جوری تا ابد با هم / در قبر مشترک تا ابد با هم!» (پایان‌بندیِ شعر «سردخانه‌ی پُر از بستنی و اجساد» ص 99- 100) ضمن این‌که استفاده‌ی شاه‌حسینی از فرهنگ بومیِ زادگاه‌اش، بوشهر کاملاً به اختصار و در جای درستِ خود انجام گرفته است. برخورد شاعر با زبان، گرچه می‌تواند مایه‌ی فاصله گرفتن برخی از خوانندگان با کتاب شود، اما مسلماً می‌تواند دسته‌ی دیگری از خوانندگان را –که احتمالاً شاعر مخاطب خاصِ شعرش را همان‌ها می‌داند – به شعر نزدیک و علاقه‌مند کند. ارتباط گرفتن با سروده‌های «پری خانه‌ی تاریک» همیشه امکان‌پذیر نیست اما این ارتباطی‌ست که ارزش دارد برای به‌دست آوردن‌اش تلاش کرد، در تقابل با ساده‌نویسی‌های تقلیدمآبانه در شعر دهه‌ی هشتاد، ناگهان سروده‌های خاص‌پسندانه‌ی شاعران جنوب، اهمیت تازه‌ای پیدا می‌کند، آن‌هم زمانی که پایتخت‌نشنانِ محفل‌گرا، سر در کوزه به دنبال بحر می‌گردند.
شاعر در فرار از دستِ تصاویرِ متعارف، به فرم‌گرایی – هر چند اندک – روی می‌آورد که اتفاقاً در همان موارد مختصر، از به‌ترین شاعرانگی‌های شاه‌حسینی در این کتاب هستند. «خوشحالم / حال دوست‌داشتنت را / حالی‌به‌حالی شده‌ام / «ک» که از لبت پریده بود / هم «هـ» بود هم «ه» هم «ح» / بسم‌الله و بالله» البته ردگیری چنین اندیشه‌ای در شعر، همواره با مجموعه‌ای از محدودیت‌ها هم روبه‌رو بوده است، همین‌طور که این کتاب هم تنها پس از حذف حجم قابل‌توجهی از سروده‌های شاعرش، اجازه‌ی نشر پیدا کرده است. پیچش واژه‌هایِ تنِانگی که با تصاویری – در عرف- متناقض و غلط‌انداز (!) همراهی شده‌اند، در مجموع تحمیل‌گرِ محدودیت‌هایی برای جهان اندیشه‌شده‌ی شاه‌حسینی بوده است.
اما در برخورد با شعری چنین متفاوت در تصاویر و زبان، انتظار وجودِ تفاوت در سایر بعدها هم می‌رفت. مثلاً چینش واژه‌ها زیادی یک‌نواخت و برای چنین شعری زیادی یک‌دست است. چنین یک‌دست بودنی، توانسته برخی از شعرهای بلند را دارای جزئیات اضافی و خرده‌روایت‌های بی‌هوده کند. هم‌چنین می‌شد دیدگاه فرم‌گرایانه را در شعرها تقویت کرد. شاعر تاکید‌های فرمال را به سرعت رها کرده و به خطِ سیر دیگری پرداخته است. اما «پری خانه‌ی تاریک» نشان‌دهنده‌ی دنیایی سرگردان از واژه‌هایی هدایت‌شده است، که همین تناقض، بُعدِ زیبایی‌شناختی جذابی به اثر بخشیده است.

شعر (زری) از پری خانه ی تاریک

زری شاه حسینی — Wed, 24 Aug 2011 16:31:44 GMT

زری

سلام انار قشنگ !

تو زری هستی ؟

یا پروازی که

باید به پرنده اش پر ببازد ؟

خوب می کنی

تو خیلی خوب می کنی

که مرا بی جواب

جواب می دهی

سالی دو بار

تا برایت تکرار نشوم

مثل مثالی که

پا برهنه می دوید

تا کفش هایش

کهنه نشود !

تو چقدر احمقی عزیزم !

عقلت را دست یوسف دادی

آن روسپی درجه سه

با زیبایی غلیظ کشنده

و دست های متراکم خوددارش را

پرت کن

من در تماس نزدیک با مجموعه ی کیهان

هیجان رهای هستی را

در یک شماره ی کاملاً شخصی

خداحافظ ! پدرم رسید

همه چیز باید قطع شود

حالا دیدی که من چقدر احمقم عزیزم ؟

سلام !

من یک انارِ سیاهِ قشنگ هستم

نامم همان زری ست

بالشم پَری ست

مغزم خری ست

شیوه ام کری ست

برادرزاده ات را ببوس و

از قولِ اقوالِ بی قواره ی خود

در من بگو :

عاشقُم ، دیوونه یُم

بی یین بُکُشینُم

ریخته اید مثلِ آب دیوانه

برای کُشتنم

او کِشاند مرا

تا کشتنم

همه قبیله ی من

دزدان خوش نام

روز آفتابی بودند

و من فکر کردم

حالا که پدر اینقدر پیر شده

که مرا می کُشد

چه کسی

با هنر دزدی

نان آورِ این خانواده خواهد شد

که با کشتن من

هستی

یک انار سیاهِ درشت را

می اندازد در دست مستی

چرا خونم

سرخوش می رود

چه ریخته اند در آن

چرا دکتر

این نسخه را نوشته

شکل یک شعر

مگه من چه گفته بودم ؟

هستی های متکثر ابدی!

زری شاه حسینی — Sat, 09 Jul 2011 19:47:00 GMT

نگاهی به مجموعه ی : پری خانه ی تاریک

سروده ی زری شاه حسینی

اسکندر احمدنیا

چاپ شده در هفته نامه ی پیغام - دوشنبه 26 اردیبهشت ماه 1390

«پری خانه ی تاریک» دومین مجموعه ی شعر" زری شاه حسینی"شاعر دشتستانی است، که مجموعه ی اولش «کلوگری» نام داشت. در مجموعه ی اول این شاعر با تمام شناختی که از شعر امروز دارد، مقداری ژست پسامدرنی را در قالب بازی های زبانی قاطی کارهایش کرده بود( بخوانید شعرهایش). در آن مجموعه ارجاعات زیادی که بعضاً روشنفکرانه بودند و بیشتر متأثر از رنسانس پرشوری که بیشتر به شعر دهه ی هفتاد معروف شد و ذهن و زبان و اندیشه ی شاعر را به تسخیر گرفته بود، و جالب است که همان شعرها هر یک به تنهایی نوید دهنده ی ظهور شاعری بودند که روزی در واکاوی های خود به بستری مقبول تر و آرام تر- که سرآغاز جدیدتری را، در شعر جوان جنوب تجربه خواهد کرد- بشارت می داد. شاه حسینی در نگاهی که من بر آن مجموعه داشتم و در هفته نامه ی وزین "اتحاد جنوب" چاپ شد، تحت تأثیر بعضی القائات دلخور و معترض شد، تا حدودی هم حق داشت، به جهت این که «عنوان» نوشته ی مرا، که در جلسه ی نقد و بررسی کتابش که در نشست سالن شهرداری برازجان انجام شد، دوستان ما در صفحه ی ادبی آن نشریه ی وزین تغییر داده بودند و عنوان جدید که ربطی به قضیه نداشت باعث دلخوری وی شده بود. به هر صورت من معتقدم این شاعر در اشعار مجموعه ی اول، در جهش به سمت مقصد مطلوب، مخاطب خود را مقداری حیران و سرگردان کرده بود و حق هر کسی بود که نظر خود را بگوید ، بی آن که او و شعرش را منکر شود. در نگاه به شعر دهه ی هفتاد و بعد از آن، اکثر جوان های مستعد و خوب دیار ما یا همدیگر را متهم به تأثیری پذیری از شاعر بزرگ مان – باباچاهی – می کردند یا این که با تأکید بر مؤلفه های شعر وی در شعرشان، خودشان هم مدعی پیروی از وی بودند، اما خانم شاه حسینی، با وجود این که بسیاری در مورد شعر او بر این نظر بودند، خودش خلاف آن اندیشه ها، کارش را ابتکاری از سوی خودش می دانست و انصافاً همین گونه هم بود. استاد باباچاهی در تعریف شعر پست مدرن گفته است: هرگونه، کج و کوله نویسی را نباید شعر پست مدرن نامید، بلکه شعر باید ناظر و حاضر بر روش و منشی باشد که آثار پست مدرن بدان آغشته اند. پس از خلق یک اثر متوجه می شویم که آن اثر یا بخشی از آن گرایش پست مدرنیستی دارد یا ندارد.(1)

نگارنده اعتقاد راسخ دارد که هم در مجموعه ی" کلوگری"و هم این مجموعه ی تازه – پری خانه ی تاریک – خانم شاه حسینی هم در خلق آثاری از شعر رو به پیش، و هم (مهمتر از آن) شعر در وضعیت دیگر و شکل دیگر موفق بوده است. ممکن است گفته شود که مؤلفه های این شعر کدامند؟ باز هم از استاد باباچاهی مدد می جویم: « پس از خلق یک اثر متوجه می شویم که آن اثر گرایشی پست مدرنیتی دارد یا ندارد، در آن صورت می توانیم مؤلفه ها را از درون اثر استخراج کنیم(2) ، و حالا برویم سراغ شعرهای مجموعه ی پری خانه ی تاریک :

سلام

انار قشنگ!

تو زری هستی؟

یا پروازی که

باید به پرنده اش پر ببازد؟

خوب می کنی

تو خیلی خوب می کنی که مرا بی جواب

جواب می دهی

سالی دو بار

تا برایت تکرار نشوم

مثل مثالی که پا برهنه می دوید

تا کفش هایش

کهنه نشود.

(ص 7 و 8)

هم زبان، یک دست و ساده است، خوش فهم است، هم موضوع بدیع و در مذاق مخاطب گیرایی خاصی را ایجاد می کند. این یک دستی تقریباً بر تمام اشعار مجموعه سایه ای روشن دارد:

و هنوز من نبودم که تو در دلم نشستی

ما دو تا ابر که روی یکدیگر را گرفتند

یک دفعه خورشیدی شدی

که بی دستگیره

برداشتمت به لب

(ص 15)

البته ویژگی رو به پیش بودن و متفاوت بودن شعر این شاعر در مجموعه ی اولش در حد یک استارت مقدماتی است، ولی در «پری خانه ی تاریک» هم کامل تر و هم پخته تر جلوه نموده است. اصلیت موضوعی که مرا واداشت تا پس از مطالعه ی چند باره ی شعرهای تازه ی شاه حسینی، مطلبی بنویسم، این است که من نه معتقد به این هستم که نام سبک خاصی را بر متفاوت نویسی های این شاعر بدهم و نه منظورم از رو به پیش بودن شعر او، سبقت جویی از این یا آن است، فقط این را می توانم بگویم که شعر او، شعری است خاص خودش و زاییده ی ذهن و اندیشه ی خودش. شاه حسینی با اشتیاق وافری که از او در حوزه ی شعر و شاعری دیده می شود، ممکن است روزی سر از راهی با نشان در آورد و بر همین سیاق خود صاحب نامی شود. او در شعر خود، به قول استاد بابا چاهی، نوعی در هم آغشتگی پست مدرنی دارد (اگر بشود برای پست مدرن تعریف مشخصی ارائه داد) و به باور من، متفاوت بودن کار او و حفظ و حتا ارتقاء بعضی مؤلفه های شعری معاصر، حتی رعایت اصول اولیه اش، می تواند، مبین این ادعا باشد. کما این که این مسأله در شعر بسیاری دیگر و بیشتر در شعر باباچاهی شاخصه ی واضح تری دارد. شاه حسینی سروده است:

هر ماه

به هر که خون داده ام

یک روز عاشق ات می شود

تو از خونم انتقال پیدا کرده ای

به هستی های متکثر ابدی

به لوله های شهری و روستایی مرگ

زنی که از شیر ظرفشویی نشت کرده

به کپسول اکسیژن تو

تو پای مرده در جیب اش گذاشتی

تا شعرهای تازه ی بعد از مرگ را

چه جوری برایت بخواند

روزی که بیمارستان فرار کرد از من

دلم نیامد پسر!

(ص 45 و 46)

و از سروده های دهه ی هشتاد باباچاهی داریم که:

جدی نگیر این کلمات عقربه گزیده را

من مانده ام که بماند برای تو دوشیزه ای که تنها پسرش را با شیر گرگ

بزرگ کرده

اما به شرطی که با نخل و کُنار کِنار بیایی

با خنده های انار هم نزنی زیر خنده

و بزنی زیر هر چه من می گویم (3)

ذکر این دو نمونه اصلاً برای تطبیق شعر دو شاعر نبود، مقصود این بود که در متفاوت نویسی ، بابا چاهی از همه ی متفاوت نویسان نوگرا، شاخص تر و آوانگاردتر است، حتا از هوشنگ ایرانی (شاعر جنجالی دهه ی سی و سراینده ی جیغ بنفش) که اگر چه تهور و جسارت خارق العاده ای داشت اما بر اثر نیش همگانی نوسراها به انزوا خزید- و حتا از احمدرضا احمدی که نخستین شاعر مبتکری است که قشر انبوهی در دهه ی چهل به خیل راهیان شعر معاصر جذب کرد، و حتا از حجم گرایی رؤیایی که شاعر بزرگ و دانایی است.

شاه حسینی به خوبی یاد گرفته است که با زبان «زبان بازی نکند» و به شکلی تصنعی واژه ها را سر هم بندی نکند، به قول اسماعیل نوری علاء (شاعری که معرف و مفسر شعر موج نو بود): زبان عنصری است عمومی و عملی و در نتیجه وسیله ای است غیر حساس که هرکس موقع به کار بردن، آن را مناسب احتیاجاتش می کند و بنا به شخصیت خود دگرگونش می سازد. (4) ، شاه حسینی در شعر بیمارستان قشنگ (ص 38 پری خانه به تاریک) سروده است:

سه شنبه: شمساییل

پنجشنیه: سطفاییل

میخ اجنه ی هفت صد ساله در میم که رفت

خوابی میان مکه و طائف

که رخت در عین

عین او شده ای

می رسد که به واو

تو آمده ای دیگر

من این نوع سرایش متفاوت را شعر دیگر می دانم، شعر دیگری که هوشنگ ایرانی از غرب برگشته شهامت نشرش را داشت و احمدرضا احمدی در یک فرم زیبایی شناسانه و با تصویری ترکیبی، به منصه ی ظهورش رسانید:

پنجره را گشودم شب بوی غم می داد

ستاره ها را که چیدم در میان دستمال کولی ها، پلاسیدند (5)

و حالا، شاعری بزرگ همچون باباچاهی (در سبکی که فقط خاص خود اوست) به گونه ای متفاوت تر ارتقایش داده است، و شاه حسینی - نیز به قول نوری علاء- هوشمندانه و با تفاوت دیگر در دیار ما آن را پی می گیرد. شاه حسینی برای رسیدن به قله ی مورد نظرش در این سیاق، راه درازی را پیش رو دارد. این مطلب با همه ی بضاعت اندکش، بیشتر در مورد چگونه سرایی این شاعر سعی در اظهار نظر داشت و ضعف و قوت «پری خانه ی تاریک» را، به صاحب نظران دیگر وا می گذارد. پایان بخش این نوشتاری چند سطراز شعر «من نیروی هوایی تو هستم » صفحه ی 89 پری خانه ی تاریک است:

حروف تازه ای شنیدم

خواهرم

خواهری داشت

برادرم

برادری

من اما رفته تا برگشت بخورم در شکم مادر

...

پی نویس ها:

1- ص 144 ، فقط از پریان دریایی زخم زبان نمی خورد ، علی بابا چاهی، نشر نوید شیراز ، سال 1388

2- همان

3- همان

4- اسماعیل نوری علاء، تاریخ تحلیل شعر نو ج 3 شمس لنگرودی

5- احمدرضا احمدی – دفتر طرح آذر 1341